Siostry i bracia lawendy…. Cz. II. Walory użytkowe i zastosowanie przedstawicieli rodziny jasnotowatych

Z uwagi na zawartość w wielu jasnotowatych olejków eterycznych (poza członkami podrodziny Lamioideae), znaczna część przedstawicieli rodziny ma duże użytkowe znaczenie dla człowieka. Służą do aromatyzowania potraw, są wykorzystywane w aromaterapii, kosmetologii oraz farmakologii.




W aromaterapii wykorzystuje się m.in.:

Mięty Mentha spp. – olejek miętowy,

Bazylię Ocimum basilicum – olejek bazyliowy,

Lawendy Lavandula spp. – olejek lawendowy,

Szałwie Salvia spp. – olejek szałwiowy,

Melisę Melissa officinalis,

Cząbry Satureja montana i S. hortensisolejek cząbrowy,

Tymianki i macierzanki Thymus spp. – olejek tymiankowy,

Lebiodki Origanum spp.

Istotna jest rola rodziny w świecie owadów. Jasnotowate są owadopylne i wiele z nich wyróżnia bardzo wysoka wydajność miodowa i/lub pyłkowa. Przyjazne pszczołom jasnotowate to:

Czyściec prosty Stachys recta,

Dąbrówka rozłogowa Ajuga reptans – wydajność miodowa przekracza 100 kg/ha,

Gajowiec żółty Galeobdolon luteum,

Głowienka pospolita Prunella vulgaris – wydajność miodowa ok. 170 kg/ha,

Jasnota biała Lamium album – wydajność miodowa do 200 kg/ha, wydajność pyłkowa ok. 50 kg/ha,

Jasnota purpurowa Lamium purpureum,

Kocimiętka właściwa Nepeta cataria,

Lebiodka pospolita Origanum vulgare – wydajność miodowa ok. 500 kg/ha,

Macierzanka piaskowa Thymus serpyllum,

Macierzanka zwyczajna Thymus pulegioides,

Melisa lekarska Melissa officinalis.

Rodzina obfituje w rośliny przyprawowe. Należą do nich:

Bazylia pospolita Ocimum basilicum (liście miękkie, sałatki, zwłaszcza caprese, pomidory, świetne połączenie świeżych liści z oponkami serowymi)

Cząber górski Satureja montana (liście sztywne, mięsa, ryby, pizza, zupy, warzywa, aromatyzowanie olejów, świeże gałązki i kwiaty do ozdoby potraw),

Hyzop lekarski Hyssopus officinalis (liście sztywne, herbaty),

Lebiodka pospolita Origanum vulgare (liście miękkie, mięsa, pizza, sałatki),

Lebiodka syryjska Origanum syriacum (liście miękkie, owłosione, zastosowanie jak lebiodki pospolitej),

Macierzanka tymianek Thymus vulgaris (liście sztywne, mięsa, ryby, pizza, zupy, warzywa, aromatyzowanie olejów, świeże gałązki i kwiaty do ozdoby potraw),

Majeranek Origanum majorana (liście miękkie, mięso, warzywa)

Melisa pospolita Melissa officinalis (liście miękkie, herbaty, dodatek do sałatek, deserów, ozdoba potraw)

Mięty Mentha spp. (herbaty, zimne napoje, ozdoba świeżych sałatek, lodowych deserów)

Rozmaryn lekarski Rosmarinus officinalis (liście sztywne, mięsa, ryby, pizza, zupy, warzywa, aromatyzowanie olejów, świeże gałązki i kwiaty do ozdoby potraw)

Szałwia lekarska Salvia officinalis (napary, potrawy mięsne)

Szałwia muszkatołowa Salvia sclarea (b. silny, charakterystyczny aromat, do wszystkich potraw w niewielkiej ilości, także do aromatyzowania piwa i win reńskich)

Liczne jasnotowate to rośliny lecznicze.

Nie bez znaczenia są także walory ozdobne jasnotowatych. Należą do nich m.in.




  • rozmaite formy życiowe – rośliny jednoroczne (bazylia), byliny, krzewinki (np. macierzanka tymianek Origanum vulgare), półkrzewy (np. perowskia Perovskia), krzewy (niepokalanek Vitex), niewysokie drzewa (np. Clerodendrum trichotomum),
  • zróżnicowany pokrój – niskie kępki wielu górskich szałwii Salvia, jasnot Lamium lub tarczyc Scutellaria, dywanowe darnie macierzanek Thymus, średniej wysokości i duże mniej lub bardziej zwarte bylinowe lub półkrzewiaste kępy,
  • owłosienie nadziemnych części rośliny, najczęściej srebrzyste, szare, białawe,
  • interesujące liście, często wąskie, twarde, zimozielone, zielone, niebieskawe, szarawe,
  • zimotrwałość części nadziemnych u wielu bylinowych gatunków, np. u cząbru górskiego Satureja montana,
  • pastelowe barwy kwiatów,
  • atrakcyjne owocostany, słomkowe lub brązowe, urozmaicające zimowy krajobraz,
  • aromatyczny zapach.

Z ogrodniczego punktu widzenia istotne jest też to, że jasnotowate nie są wymagającymi roślinami, znajomość ich potrzeb, prawidłowe przygotowanie dla nich stanowiska i siedliska a także poprawnie dobrane gatunki gwarantują sukces w uprawie i ograniczają do minimum zabiegi pielęgnacyjne.

W szkółkach ogrodniczych istnieje bogata oferta gatunków i odmian ozdobnych z rodziny jasnotowatych. Godne polecenia są specjalistyczne szkółki, w których można znaleźć ciekawy materiał roślinny. Do takich należy polska szkółka roślin górskich alpine-plants, której bogata i wyszukana oferta jest dostępna w sklepie internetowym.

Ziołowe aranżacje w ogrodzie są niezwykle atrakcyjne. Można je tworzyć nawet na niewielkiej przestrzeni, np. w plastikowym lub kamiennym korycie.

zioła w korytach

Do większych ziołowych założeń ogrodowych należą:

  • słoneczny ogród o charakterze śródziemnomorskim, w którym dominują lawendy Lavandula, szałwie Salvia, cząbry Satureja, tymianki Thymus, lebiodki Origanum;
Ogród o charakterze śródziemnomorskim

Ogród o charakterze śródziemnomorskim

  • ogród herbaciany, z wielosmakowymi odmianami uprawnymi mięt Mentha, popularnymi w Grecji gojnikami Sideritis, szałwiami;
  • wirydarz, klasyczny historyczny ziołowy ogród z fontanną lub rzeźbą w centrum;
  • sucholubna rabata;
  • ogród pełen aromatów;
  • ogród impresjonistyczny, w którym dominują gatunki i odmiany jasnotowatych o płowych szarozielonych i niebieskawych barwach liści oraz o pastelowych barwach kwiatów;

lawendowy ogród impresjonistyczny ziołowy

  • ogród skalny, w którym znajdą się m.in. miniaturowe górskie szałwie, tarczyce Scutellaria, jasnoty Lamium, lebiodki Origanum, tymianki Thymus;
  • runo pod drzewami,
  • ogród roślin leczniczych.



Udostępnij ten wpis:
Ten wpis został opublikowany w kategorii Poradniki, Ziołowy zakątek i oznaczony tagami , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.