Piwonia – piękność sprzed milionów lat.

Jeśli różę nazywamy królową kwiatów, to piwonia z pewnością zasługuje na miano cesarzowej. Piwonie to jedne z pierwszych uprawianych przez człowieka roślin ozdobnych. Początkowo były cenionymi roślinami leczniczymi (najwcześniejsze zapiski z Chin, opisujące piwonie, pochodzą z 1 tysiąclecia p.n.e., jako rośliny lecznicze znane były też w starożytnej i średniowiecznej Europie).

Piękno ich kwiatów sprawiło, że zaczęto uprawiać piwonie jako rośliny ozdobne ( zarówno zielne jak i krzewiaste formy) – w Chinach od VI w. n.e., w Japonii od VIII w n.e.  W Chinach początkowo uprawiano je w ogrodach cesarskich (dynastia Tang). Już w X i XI wieku n.e. wyłoniło się w Chinach centrum uprawy i hodowli piwonii, którym była ówczesna stolica państwa – Loyang (Luo Yang). Od XVII wieku drugim centrum uprawy piwonii w Chinach stało się miasto Chao Zhou, dzisiaj zwane He Ze.  W obu obchodzone są do dziś każdego roku w kwietniu dni piwonii. Piwonie były uznawane za symbol bogactwa i honoru, uważano je za kwiat cesarski, a za czasów dynastii Quing stały się kwiatem narodowym Chin. Podobnie ceniono je w Japonii, gdzie były symbolem szczęścia.




Historia uprawy ozdobnych piwonii w Europie jest znacznie krótsza. Rośliny te zaczęto uprawiać pod koniec XVIII w. Wielka kolekcja zielnych form – odmian pochodzących od piwonii chińskiej dotarła z Chin do Francji, jako podarunek cesarza Chin dla żony Napoleona, cesarzowej Józefiny i była uprawiana w cesarskich ogrodach w Malmaison. Krzewiaste piwonie były przywożone z Chin przez głównie angielskich zbieraczy roślin, trafiając w większości do królewskiego ogrodu Kew. Od tego czasu piwonie cieszą się u miłośników roślin niezmiennie wielkim powodzeniem.

 Nazwa rodzaju

Rodzaj piwonia został opisany przez Karola Linneusza w 1753 roku i według współczesnych systematyków należy do rodziny piwoniowatych Paeoniaceae. Naukowa nazwa Paeonia wywodzi się z greckiego Paian, Paion (Paiêôn lub Paiôn) i posiada kilka znaczeń: leczenie, uzdrawianie, imię uzdrowiciela bogów Olimpu, jeden z przydomków Apollina, nazwa pieśni dziękczynnych na cześć Apollina (peany), przydomek Asklepiosa – opiekuna sztuki lekarskiej. W zależności od ujęcia systematycznego rodzaj Paeonia obejmuje około 33-40 gatunków. Niektóre z nich stały się cenionymi roślinami uprawnymi, jak P. mlokosewitschii (poniżej z lewej), P. tenuifolia, P. peregrina (poniżej z prawej), P. delavayi i P. suffruticosa.

Paeonia mlokosewitschii

Paeonia peregrina

                                                             Występowanie

Piwonie występują na półkuli północnej, głównie w strefie klimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego, w mniejszym stopniu w strefie klimatu zwrotnikowego suchego. Wyróżnia się 2 światowe centra występowania rodzaju:

  • obszar od regionu śródziemnomorskiego po Kaukaz i Zakaukazie (zielne piwonie)
Paeonia wittmanniana

Paeonia wittmanniana

  • obszar w centralnej i wschodniej Azji (zielne i krzewiaste piwonie, z czego ponad połowa przedstawicieli rodzaju występuje w Chinach, piwonie krzewiaste występują na ograniczonym obszarze w środkowych i południowo-zachodnich Chinach).
Paeonia rockii hybr.

Paeonia rockii hybr.

Dwa gatunki piwonii zielnych pochodzą z zachodniej części Ameryki Północnej.

Piwonie rosną w różnych zbiorowiskach roślinnych: nizinnych i górskich, świetlistych lasach, zaroślach, zbiorowiskach roślinności twardolistnej, roślinności naskalnej, stepowej, górskich murawach po piętra subalpejskie i alpejskie (do 4000 m n.p.m. w południowo-zachodnich Chinach).  Piwonie to stare ewolucyjnie rośliny. Ich przodkowie licznie porastali Ziemię w okresie trzeciorzędu.

Charakterystyka/morfologia

Piwonie to rośliny wieloletnie zielne, półkrzewy lub krzewy. Ich korzenie są  często bulwiasto zgrubiałe. Pąki odnawiające znajdują się pod powierzchnią ziemi, a u piwonii krzewiastych także na nadziemnych łodygach. Sezonowe, ogonkowe liście są skrętoległe, duże, niekiedy skórzaste lub nieco mięsiste, złożone, trójdzielne lub trójkrotnie albo wielokrotnie pierzasto podzielone blaszki liściowe, dłoniasto unerwione.




botaniczna piwonia Brotera Paeonia broteri

botaniczna piwonia Brotera Paeonia broteri

Kwiaty piwonii są obupłciowe i owadopylne. Kielich tworzy (3)5(7) trwałych, dachówkowato ułożonych, skórzastych działek, a regularną koronę 5-10(-13) dużych, barwnych płatków. Pręcikowie składa się z bardzo dużej liczby pręcików (50-150), z których wszystkie są płodne (produkują pyłek) lub niektóre są niepłodne i nazywane prątniczkami. Prątniczki są obecne u wielu odmian uprawnych piwonii.

mieszki piwonii (owoce)

Po zapyleniu i zapłodnieniu z owocolistków rozwijają się pękające wzdłuż szwu brzusznego mieszki. Łupina nasienna jest początkowo czerwona (u sterylnych nasion trwale czerwona), z wiekiem zaś błyszcząca, niebieskawoczarna lub czarna. Nasiona piwonii są duże, bogate w węglowodany. Jaskrawe zabarwienie i połysk nasion wabią zjadające je ptaki, rozprzestrzeniające diaspory piwonii. Znajdujące się w nasionach zalążki są drobne, ale dobrze wykształcone.

nasiona piwonii (czarne), nasiona niewykształcone (czerwone) wabiące zwierzęta

nasiona piwonii (czarne), nasiona niewykształcone (czerwone) wabiące zwierzęta

Zastosowanie piwonii w ogrodzie

Piwonie możemy wykorzystywać do obsadzania rabat bylinowych i tworzenia grup roślin. Piwonie dobrze się komponują między innymi z  liliowcami, kosaćcami, astrami, czosnkami i innymi roślinami cebulowymi. Piwonie krzewiaste i niektóre silnie rosnące piwonie bylinowe (np. mieszańce wywodzące się od P. macrophylla) sadzi się pojedynczo, w miejscach szczególnie eksponowanych, także pod drzewami o niezbyt gęstym ulistnieniu lub na brzegach większych skupin drzew i krzewów.  Wraz z nimi można wysadzać paprocie, funkie, żurawki lub bodziszki. Niektóre piwonie, jak P. tenuifolia i jej odmiany lub P. veitchii można wykorzystywać w ogrodach skalnych. Piwonie to także cenne rośliny wykorzystywane na kwiat cięty. Kwiaty do świeżych kompozycji najlepiej ścinać rano lub wieczorem, w fazie, gdy pąk kwiatowy jest całkowicie zamknięty, ale już wybarwiony.

mieszaniec Itoh Paeonia 'Hillary'

mieszaniec Itoh Paeonia ‚Hillary’

Do suchych kompozycji zbiera się kwiaty ciemnoróżowe, czerwone oraz żółte (szczególnie P. mlokosewitschii i P. delavayi). Ścina się je wraz z fragmentem pędu w fazie otwierania pąków kwiatowych, w ciągu dnia, przy ciepłej bezdeszczowej pogodzie (ok. 25 cm długości) i wiesza w pęczkach na okres 4-8 tygodni w suchym, przewiewnym miejscu. Można też suszyć kwiaty w żelu krzemionkowym przez okres kilku tygodni.

Paeonia delavayi

piwonia Delavaya Paeonia delavayi

 Uprawa piwonii

Piwonie są roślinami mało wymagającymi. Rzadko są atakowane przez szkodniki i choroby. Miejsce uprawy przeznaczone dla piwonii powinno być w pełni nasłonecznione lub lekko ocienione, w miarę możliwości zaciszne i osłonięte przed wiatrem. Odpowiednie dla tych roślin są przeciętne, umiarkowanie wilgotne, przepuszczalne gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego. W przypadku zbyt ciężkiego, zwięzłego podłoża wskazane jest dodanie piasku lub piasku z torfem. Piwonie to rośliny długowieczne, można uprawiać je na jednym stanowisku nawet przez kilkadziesiąt lat. Przy tak długiej uprawie na jednym stanowisku wskazane jest zasilanie roślin nawozami. Nawożenie zapobiega tzw. zmęczeniu gleby, to jest wyczerpaniu składników pokarmowych. Zalecane jest nawożenie mineralnymi nawozami wieloskładnikowymi o obniżonej zawartości azotu, w których stosunek N:P:K wynosi 1:2:2, 1:1:2 lub 1:1:1. Wiosną, w czasie intensywnego wzrostu, nawozi się dawką 40–60 g na roślinę. Zbyt intensywne nawożenie, zwłaszcza azotowe, niekorzystnie wpływa na kwitnienie, może nawet prowadzić do całkowitego zahamowania kwitnienia.

piwonia Smoutha Paeonia x smouthii

piwonia Smoutha Paeonia x smouthii

Piwonie nie wymagają intensywnej pielęgnacji. Podstawowe zabiegi to odchwaszczanie, nawożenie w miarę potrzeb, ewentualne podlewanie w okresie suszy (szczególnie wiosennej), w razie potrzeby zabiegi ochrony roślin, usuwanie zaschniętych pędów późną jesienią lub wiosną. Najczęstszą chorobą, porażającą piwonie jest szara pleśń. Powoduje zamieranie pąków kwiatowym, zamieranie liści, a wskrajnych przypadkach obumieranie roślin. Konieczne jest wtedy opryskiwanie przy pomocy odpowiednich preparatów grzybobójczych. Piwonie przesadza się pod koniec lata – od 15. Sierpnia do 15 września. Rośliny po przesadzeniu i ewentualnym podzieleniu należy sadzić płytko – tak, by pąki znalazły się do ok. 5 cm pod powierzchnią gleby. Zbyt głębokie sadzenie jest najczęstszą przyczyną braku kwitnienia piwonii. Rośliny po posadzeniu mogą aklimatyzować się nawet przez kilka lat; w tym czasie kwitnienie może być słabsze.




piwonia lekarska Paeonia officinalis

piwonia lekarska Paeonia officinalis

Rozmnażanie piwonii

Wysiew nasion to najprostszy sposób rozmnażania piwonii botanicznych. W ten sposób uzyskujemy też powstałe w wyniku prac hodowlanych nowe formy mieszańcowe.

Nasiona wysiewa się po zbiorze lub wczesną wiosną, tak, by przeszły stratyfikację, najlepiej po kilka, kilkanaście sztuk do doniczek, przykrywając je ok. 1 cm warstwą podłoża, będącego mieszanką torfu i piasku). Nasiona wysiane tuż po zbiorze kiełkują zwykle szybko, nasiona przechowywane zwykle przelegują i kiełkują w pierwszym lub drugim, a nawet w trzecim roku po wysiewie. Siewki zakwitają zwykle w 4-5 roku uprawy. W amatorskich warunkach można z powodzeniem mnożyć piwonie wegetatywnie przez podział pod koniec lata. Rozrośnięte karpy korzeniowe dzieli się, najlepiej rozrywając, na części z przynajmniej kilkoma pąkami odnawiającymi. Podzielone części roślin sadzi się na miejsce docelowego przeznaczenia w ogrodzie.

Udostępnij ten wpis:
Ten wpis został opublikowany w kategorii Bez kategorii, Poradniki i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *