Piękny indywidualista rozmaryn lekarski

Rozmaryn lekarski Rosmarinus officinalis zawdzięcza swą rodzajową nazwę łacińskiemu rzeczownikowi rosmarinus oznaczającemu morską rosę.

Z botanicznego punktu widzenia

Rozmaryn lekarski należy do rodziny jasnotowatych Lamiaceae. Jego ojczyzną są obszary położone wokół Morza Śródziemnego. Systematycy nie są do końca zgodni, co do liczby gatunków tego rodzaju. W zależności od ujęcia wyróżniają ich od jednego do kilkunastu. W naturze krzew ten dorasta do ok. 2 m wysokości i zasiedla miejsca słoneczne, suche lub umiarkowanie wilgotne. Preferuje gleby dobrze zdrenowane, zwykle wapienne. Bardzo lubi sąsiedztwo roślin o podobnych wymaganiach siedliskowych, wraz z nimi tworzy charakterystyczną dla swej ojczyzny formację roślinną zwaną makią.




Makia, Półwysep Istria w północnej części Morza Adriatyckiego, Chorwacja

Makia, Półwysep Istria w północnej części Morza Adriatyckiego, Chorwacja

Gatunek ten posiada cechy charakterystyczne dla całej rodziny jasnotowatych. Pędy rozmarynu są czworokątne na przekroju poprzecznym i, co ważne, silnie rozgałęzione. Ciemnozielone skórzaste liście są wąskie i zimotrwałe. Kwiaty przyjmują pastelowe barwy, od niebieskawych przez różowe do białawych. Są zbudowane z 2 warg, przypominających rozdziawioną paszczę.

Krzew rozmarynu w ojczyźnie, Istria, Chorwacja

Krzew rozmarynu w ojczyźnie, Istria, Chorwacja

Właściwości użytkowe

Rozmaryn lekarski jest rośliną owadopylną i miododajną. Jego kwiaty rozwijające się od kwietnia do początku czerwca dostarczają pszczelego pożytku.

Cały krzew obfituje w olejki eteryczne. Specjalistyczne pisma podają, że 1 kg olejków  pozyskuje się z 200 kg kwiatostanów. Olejki sprawiają, że liście i łodygi mają charakterystyczny, silny, nieco balsamiczny aromat i smak, ceniony w kuchni nie tylko śródziemnomorskiej. Gałązki rozmarynu można wykorzystać do aromatyzowania oliwy oraz jako dodatek, w niewielkich ilościach, do potraw mięsnych, wędlin i sosów. Doskonale nadają się do tego zarówno w stanie świeżym jak i suszone. Ścinanie latem, koniecznie w bezdeszczowe dni i najlepiej o najcieplejszej porze dnia, szczytowych fragmentów pędów sprzyja zagęszczaniu się krzewu i formowaniu ładnej, gęstej „korony”. Odcięte nadmiarowe gałązki warto wysuszyć, rozkładając je w przewiewnym, ale ciepłym, zacienionym miejscu. Susz najlepiej zachować w całości, nie rozdrabniać, powinien mieć ładny szarozielony, a nie ciemnobrązowy kolor. W celu dłuższego przechowywania dla zachowania aromatu należy umieścić gałązki w słoju lub pergaminowej torebce. Jak w przypadku każdej suszonej rośliny trzeba zwrócić uwagę, aby w trakcie suszenia nie rozwinęła się pleśń.

Zawartość olejków eterycznych w rozmarynie sprawia, że jest on wykorzystywany także w celach medycznych i kosmetycznych. Kąpiel w wodzie z gałązkami tego ziela jest relaksująca i odświeżająca. Pomaga leczyć bóle mięśniowe i reumatyczne. Cały sezon wegetacyjny można ścinać i wykorzystywać w tym celu fragmenty pędów. Dodane do potraw poprawiają apetyt zwiększając ich walory smakowe, co jest istotne przy rekonwalescencji. Rozmaryn jest szeroko wykorzystywanym naturalnym środkiem leczniczym, wymagającym, jak w przypadku każdego leku, stosowania po konsultacji z lekarzem. Bywa też wykorzystywany w aromaterapii. Prostym sposobem wprowadzenia jego specyficznego, balsamicznego zapachu do domu jest także suszenie lekkich serwet, zasłon lub kuchennych ściereczek na gałązkach krzewu. Balsamicznego zapachu rozmarynu nie lubi i unika wiele owadów, w tym też mole ubraniowe. Liście i kwiaty rozmarynu dostarczają żółtozielonego naturalnego barwnika.

Uprawa w ogrodzie

Rozmaryn lekarski to staroświecka roślina ogrodowa. Jego walory ozdobne cenili nasi przodkowie. To, że pochodzi z basenu Morza Śródziemnego, w zasadzie nie ogranicza możliwości uprawy tego gatunku w warunkach klimatycznych Polski. Rozmaryn można bowiem uprawiać w ogrodzie, jako roślinę jednoroczną (wysadzoną w gruncie lub w donicy) lub wieloletnią (zimowaną w gruncie lub w okresie zimowym przechowywaną w pomieszczeniu zabezpieczonym przed mrozem). Istnieje także możliwość wieloletniej uprawy rośliny w domu i ewentualnie sezonowego wystawiania jej na zewnątrz. Warunkiem powodzenia jest jednak zapewnienie roślinie w okresie zimowym jasnego pomieszczenia o temperaturze 5-12˚C oraz oszczędne w tym okresie podlewanie bryły korzeniowej.

Specjaliści podają, że rozmaryn lekarski znosi zimą temperatury panujące na obszarach, które oznaczono strefami mrozoodporności od 6 do 9, tj. takich, gdzie najniższe wieloletnie średnie temperatury wynoszą od -23,3°C do -1,1°C. Pozornie wydaje się, że gatunek ten można bez problemu uprawiać w warunkach klimatycznych Polski, której obszary oznaczono strefami 6 (a, b), 7 (a, b) oraz 5b, co oznacza, że najniższe temperatury wynoszą od -26,1°C do -12,2°C. Jednak na zimowanie roślin uprawianych w ogrodzie wpływają nie tylko najniższe temperatury panujące na danym obszarze, ale także wiele innych czynników, jak struktura podłoża, stanowisko, osłona przed wiatrami, obecność pokrywy śnieżnej w okresie zimowym, ewentualna warstwa ściółki, wilgotność gleby w okresie późnojesiennym i zimowym, liczba opadów w tym okresie, stopień nasłonecznienia.

Warto pokusić się o zimowanie rozmarynu w gruncie w ogrodzie. Bezwzględnie należy spełnić wtedy następujące warunki:




  1. Najlepiej kupić odmianę uprawną rozmarynu (kultywar), odporniejszą na niskie temperatury od typowego gatunku, ale można także uprawiać gatunek typowy,
  2. Wysadzić zakupioną roślinę w miejscu słonecznym, najlepiej osłoniętym od wiatrów;
  3. Koniecznie przygotować dla rośliny przepuszczalne podłoże, np. mieszankę piasku o grubości ziaren do 4 mm i ziemi kompostowej w stosunku 3:1, cenny będzie dodatek grysu wapiennego; mieszanką należy wypełnić dół o głębokości ok. 30 cm,
  4. Właściwie pielęgnować wysadzoną roślinę, przede wszystkim podlewać w okresie silnej suszy;
  5. Na okres zimowy wyściółkować powierzchnię gleby wokół rośliny, np. zleżałymi zrębkami, a nadziemne pędy koniecznie owinąć zimową agrowłókniną; warto zwrócić uwagę, aby nasadowa część rośliny była dobrze zabezpieczona, ponieważ nawet, gdy przemarznie górna część pędów, to dolne zregenerują roślinę.

Zastosowanie w ogrodzie

Rozmaryn lekarski wysadzony do gruntu, jak i uprawiany w donicy jest niezbędnym elementem ogrodu śródziemnomorskiego, zapachowego, roślin leczniczych, wirydarza, sucholubnej rabaty i klasycznego ogrodu ziołowego. Doskonałymi sąsiadami dla niego będą: różne gatunki i odmiany szałwii Salvia, lawendy wąskolistnej Lavandula angustifolia, hyzop lekarski Hyssopus officinalis, cząber górski Satureja montana, lebiodki Origanum (l. pospolita O. vulgare, l. syryjska O. syriacum), macierzanki, zwłaszcza macierzanka tymianek Thymus vulgaris, bylice Artemisia. Chociaż olbrzymim walorem rozmarynu jest jego zimotrwałość, to jednak w warunkach klimatycznych Polski nie jest możliwe eksponowanie rośliny w gruncie w okresie zimowym.

Udostępnij ten wpis:
Ten wpis został opublikowany w kategorii Poradniki, Portret rośliny, Ziołowy zakątek i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.